مرکز مجازی مهدویت
سه شنبه 26 تیر 1397

آیا ظهور و قیام حضرت مهدی امری مافوق طبیعی است؟

بر اساس تفسير نخست -که گاه از آن، با عنوان نظرية «حصولي بودن ظهور» ياد مي­شود. نهضت امام مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف ، پديده ­اي است که با ارادة مستقيم الهي و به کمک عوامل غيبي، آغاز مي شود و به انجام مي­رسد و اقبال و ادبار مردم و نيز توجه و تلاش يا غفلت و سستيِ آن ها هيچ تأثيري در تقديم يا تأخير اين حادثة بزرگ ندارد.
اما طبق ديدگاه دوم -که با عنوان نظرية «تحصيلي بودن ظهور»، شناخته مي شود- حرکت جهاني آن حضرت، روالي عادي و طبيعي دارد و از اين رو، نيازمند فراهم شدن بسترها و شرائط توسط تودة مردم است. از ميان اين دو ديدگاه ، ديدگاه دوم به طريق صواب، نزديک تر است؛ چراکه ديدگاه نخست، از اشکالات متعددي رنج مي­برد که در ادامه، پاره اي از آن ها را به اختصار، خواهيم گفت:

1- اعتقاد به اعجازآميز بودن نهضت امام مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف،  اعتقادي بر خلاف اصل و روال طبيعي است. اصولاً در جهان هستي- که جهان اسباب و مسببات است- هيچ پديده ­اي را نمي ­توان نشان کرد که بدون اسباب و علل عادي، تحقق يافته باشد؛ به عنوان نمونه براي سير شدن بايد غذا ميل کرد و براي سيراب شدن بايد آب نوشيد. هم چنان که براي تحصيل يک گياه، بايد دانه اش را کاشت و نهال آن را پرورش داد و آب و نور کافي را برايش مهيا نمود. اين توقع که گرسنگي و تشنگي، بدون خوردن غذا و نوشيدن آب، بر طرف شود، يا بدون فراهم کردن شرائط رشد يک نهال، آن نهال به بار بنشيند، توقع بي­ جايي است؛ چرا که به تعبير امام صادق عليه السلام :«أبَي اللهُ أن يَجرِي الاشياءَ إلاّ بِأسبابِها»[1] ؛ «خداوند از اين که پديده ­ها را جز به واسطة اسباب، تحقق بخشد، ابا دارد».
بر اين اساس، طبيعتاً نهضت امام مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف  نيز مشمول همين قانون خواهد بود و اگر کسي مدعي باشد که اين مهم، با دخالت عوامل فوقِ طبيعي و بدون فراهم شدن بسترهاي عادي، شکل خواهد گرفت، بايد بر مدعاي خود، دليلي قاطع اقامه نمايد.

2- اين ديدگاه، با محتواي پاره ­اي از آيات قرآن کريم نيز ناسازگار است؛ به عنوان نمونه، آية شريفة إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ [2]، به روشني، تغيير سرنوشت جوامع را از رهگذر تحولاتي مي ­داند که مي بايست در درون آن جوامع شکل گيرد و به تعبير ديگر، سنت الهي بر اين است که سرنوشت جوامع، نه با دخالت عوامل غيبي و نامرئي، که بر اساس شايستگي­ ها و لياقت­ هاي خود آن ها رقم بخورد. تغييري که در آخر الزمان به دست امام مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف،  در عالم انساني تحقق خواهد يافت نيز، مصداقي از آية مورد اشاره است و از اين رو، براي ايجاد چنين تحولي – که به جهت وسعت و عمق، بي نظير است- نبايد منتظر دخالت عوامل فوق طبيعي نشست؛ بلکه مي بايست در تودة مردم، زمينة چنين تحولي شکل بگيرد.

3- سومين اشکالي که به ديدگاه نخست وارد است اين است که اگر ما معتقد به اعجازي بودن حرکت امام مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف  باشيم، به اين سؤال اساسي که چرا غيبت آن حضرت، صدها سال به طول انجاميده است، پاسخي نخواهيم داشت؛ چرا که اگر بناست کار ايشان، به وسية اعجاز به سامان برسد، بسيار منطقي است که بپرسيم چرا اين اعجاز، صدها سال به تأخير افتاده است؟! حال که قرار نيست براي ساخته شدن دنيايي سرشار از خوبي­ ها و تهي از رنج­ ها و حرمان­ ها در مردم، تحولي به وجود آيد و به رشد و بلوغ برسند و اين مهم، تنها به يک اشارة خداوند توانا و به امدادهاي غيبي، شدني است، پس چرا اين اشارة خداوندي، قرن ها به تأخير افتاده است و از همان نخست، کارها به سامان نرسيد؟! ديدگاه دوم به سادگي به اين سؤال پاسخ مي­ دهد که اگر ظهور، فرايندي است عادي، پس براي تحققش نيز بايد مردم مهيا شوند و شرائط و زمينه هاي آن را فراهم کنند و چون تاکنون چنين نکرده اند، ظهور نيز به تأخير افتاده است.
از آنچه گذشت، روشن شد که ديدگاه درست، همان نظرية دوم است؛ البته، تذکر اين نکته ضروري است که عادي دانستن نهضت امام مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف، به معناي نفي امدادهاي غيبي نيست؛ چراکه، بي­گمان، آن حضرت از آغاز تا سرانجام حرکت الهي خود، به وسيلة امدادهاي ويژة الهي، تأييد و مساعدت خواهند شد و اين موضوع، از روايات متعددي به دست مي آيد که پاره ­اي از آن ها در قسمت هاي پيشين، ذکر شد. 
هم­چنان که نهضت پيامبر گرامي اسلامصل الله عليه و آله و سلم پديده­اي کاملاً عادي و طبيعي محسوب مي شود؛ با وجود آن که دست غيبي خداوند، همواره ياري گر آن بود. به عنوان نمونه، در آية 124 سورة آل عمران، آمده است:  ...ألنْ يَکْفيَکُم أن يُمِدَّکم ربُّکم بِثلاثةِ آلافٍ مِن المَلائکةِ مُنزِلين؛ «آيا اين شما را كفايت نمى‏ كند كه خدا سه هزار فرشته به يارى شما فرو فرستد؟». 
اصولاً لزوم تأييد حرکت­ هاي الهي، توسط امدادهاي غيبي و عوامل فوق طبيعي، خود، يکي از قوانين حاکم بر هستي است و خداوند اراده کرده است که افراد يا اجتماعاتي که با نياتي زلال در مسير کمال، گام بر مي­دارند را در شرائط بحراني به کمک نيرو هاي پيدا و پنهان خود، ياري نمايد. از اين رو نمي ­توان به استناد احاديثي که از تأييد شدن امام مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف به وسيلة فرشتگان و ساير نيروهاي فوق طبيعي سخن مي ­گويند، غير عادي و معجزه آسا بودن نهضت آن حضرت را برداشت کرد؛ چرا که اين احاديث، ناظر به موارد خاصي و جزئي ­اند و بسيار تفاوت است ميان اين که نهضت امام مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف  را از اساس، معجزه گونه تفسير کنيم و يا اين که معتقد باشيم جريان انقلاب جهاني آن حضرت، از روال عادي و طبيعي برخوردار است و امدادهاي غيبي در موارد خاص، آن را تأييد مي­ کنند.

___________________________
[1] - کافي ، ج1 ، ص183.
[2] - سورة رعد، آية11.

پدید آورنده: نصرت الله آيتي