مرکز مجازی مهدویت
سه شنبه 26 تیر 1397

آسيب‌ هاي اعتقادي خانواده منتظر (2)

مقدمه :

 در نوشتار قبلی گفته شد که يک خانواده منتظر، شکل تکامل يافتۀ خانواده اسلامی و شيعي است که بايد الگوي ساير خانواده­ های اسلامي قرار گيرد. خانواده ­های اسلامي ممکن است با آسيب هايی در حوزه مهدويت روبه رو شوند که به دو مورد آن، يعني برداشت هاي انحرافي از مفهوم غيبت و برداشت از مفهوم انتظار، پرداختيم. در اين شماره به چند آسيب ديگر در اين حوزه اشاره می­ کنيم:

3.  آميختگي نشانه­ های­ ظهور با شرائط ­ظهور
ظهور امام مهدي (عجل الله تعالي فرجه الشريف) ، شرايط و نشانه هايي دارد که از آنها به عنوان زمينه هاي ظهور و علائم آن ياد می شود. تفاوت اين دو آن است که شرايط و زمينه­ ها در تحقق ظهور تأثير واقعي دارند، به گونه ای که با فراهم شدن آنها ظهور امام اتفاق می‌افتد و بدون آنها ظهوري نخواهد بود؛ ولي علائم در وقوع ظهور نقشي ندارند، بلکه تنها نشانه هايي هستند که به وسيله آنها می توان به اصل ظهور و يا نزديک شدن آن پي برد.
يکي از آسيب هاي فکري در خانواده منتظر، خلط بين اين دو مقوله است؛ يعني خانواده منتظر دچار برداشت غلط می شوند و به جاي فراهم نمودن شرايط و زمينه های ظهور، به دنبال پي­گيري علائم ظهور مي باشند که تنها جنبه اِعلام و معرفي دارند، در حالي که هر پديده اي در جهان با فراهم آمدن شرايط و زمينه هاي آن به وجود مي آيد و بدون تحقق زمينه ها امکان وجود براي هيچ موجودي نخواهد بود؛ يعني بايد شرايط را ايجاد کنيم تا مشروط بيايد؛ مانند فراهم نمودن شرايط لازم براي بدست آمدن محصول خوب.
قيام و انقلاب جهاني امام (مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف) ـ که بزرگترين حرکت جهاني است ـ پيرو همين قاعده است؛ يعني نبايد تصور شود که حرکت اصلاحي امام (عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف) از راه معجزه و بدون اسباب و عوامل مادي به سرانجام برسد؛ بلکه بر اساس تعاليم قرآن و پيشوايان معصوم، سنت الهي بر اين قرار گرفته که امور عالم از مسير طبيعي و علل و اسباب عادي انجام گيرد. امام صادق (عليه السلام) فرمودند: «خداوند امتناع دارد از اين که امور را جز از راه اسباب آن فراهم آورد». [1]
همچنين در روايتي شخصي به امام باقر (عليه السلام) عرض می کند: می گويند زماني که امام مهدي (عجل الله تعالي فرجه الشريف) قيام می کند همه ­امور بر وفق مراد او خواهد بود و خوني ريخته نخواهد شد. حضرت فرمودند: «هرگز چنين نيست! قسم به آن کس که جانم در دست اوست، اگر بنا بود براي کسي کارها خود به خود درست شود، همانا براي رسول خدا (صلي الله عليه و آله و سلم) چنين مي شد». [2]
بنابراين ­خانواده منتظر بايد زمينه­ های ظهور را بشناسد و در راه تحقق آن گام بردارد؛ زمينه هايی همچون طرح و برنامه، اعتقاد به رهبري ديني، پرورش ياران شايسته که برخوردار از معرفت و اطاعت، عبادت و صلابت، جان نثاري و شهادت طلبي، شجاعت و دليري، اتحاد و همدلي، زهد و پارسايي باشند، نه آنانی که وقت خود را صرف پيدا کردن تعدادي از حوادث کنند؛ مانند: خروج سفياني، خسف بيداء، خروج يماني، صيحه آسماني، دجّال، قتل نفس زکيه، که هيچ نقشي در وقوع ظهور ندارند؛ بنابراين بين شرايط و علائم ظهور، فرق هاي زيادي وجود دارد.

4. زمينه سازي از راه گسترش ظلم و فساد
شبهه ديگر اينکه در روايات آمده است؛ ظهور امام موعود با اصلاح جهان از فسادها و ظلم ها همراه خواهد بود و پايان اين تباهي ها و نا بهنجاري ها به دست ايشان رقم خواهد خورد‌[3]. اين دسته اخبار سبب شده است تا برخي گمان برند قبل از ظهور حضرت حجت (عجل الله تعالي فرجه الشريف) هر تلاش و کوششي نسبت به اصلاح امور و مقابله با ظلم و فساد بي نتيجه بوده و از اين رو نبايد نسبت به اين گونه بي­ عدالتي ها حساسيتي نشان داد. اين بي توجهي سبب شده تا اين ذهنيت به وجود آيد که منتظران ظهور امام (عليه السلام) ، احساس کنند در برابر تباهي ها و ناهنجاري هاي پيش ­آمده در عصر غيبت و فتنه هاي آخرالزمان، وظيفه اي ندارند و اين روند تا آنجا ادامه يافته که شايعه اي مبني بر ترغيب به ترويج بدي ها و زشتي ها براي ايجاد زمينه ظهور موعود از سوي عده اي از افراد جاهل و منحرف شنيده شود.
اين آسيب مربوط به اشتباهي است که ميان واقعيات و وظيفه ها رخ مي دهد؛ در واقع، اينکه ظهور حضرت پس از پر شدن دنيا از ظلم و جور اتفاق مي افتد، ارتباط منطقي با عملکرد منتظران ندارد؛ زيرا مقصود از اين احاديث آن است که ظهور وقتي است که همه جاي دنيا پر از ظلم و جور شود؛ اما عکس اين گزاره صحيح نيست و نمي توان معتقد شد که راه تحقق ظهور حضرت، گسترش ظلم و جور است و بر اين اساس بايستي با ترويج ظلم و فساد به استقبال ظهور شتافت.
براي بررسي و توضيح اين آسيب، بايد ميان علائم و شرايط ظهور تفکيک قائل شد. آنچه به وقوع ظهور مي انجامد و براي آن به منزله شرط تلقي مي گردد، با آنچه همراه آن رخ مي دهد و نشانۀ هشدار و آگاهي بخشي در نظر گرفته شده، تفاوت است و از اين رو نمي توان با تکيه بر علائم يک پديده، به وقوع قطعي آن دل بست؛ به عبارت بهتر بايد گفت که پر شدن دنيا از ظلم و جور، جزو علائم و نشانه هايي است که براي ظهور ذکر شده و ارتباطي با علت ظهور ندارد. به راستي، در صورت رضايت و مشارکت در ظلم و گناه، چه تفاوتي ميان به اصطلاح منتظران و افراد آلوده به معاصي و مظالم وجود خواهد داشت؟ در اين صورت، امام با افرادي که در سياهي ها و ظلمت هاي عصر غيبت مشارکت جسته اند، چگونه برخوردي خواهد داشت؟

5. طرح مباحث غيرضروري
از جمله آسيب هايي که ممکن است جريان آموزشي و تربيتي خانواده مهدوي را تحت تأثير قرار دهد، طرح مباحث و جزئيات غيرضروري و اصرار بر پي جويي آنهاست. به طور کلي از آنجا که گستره علوم و دانش ها بسيار وسيع و عمر و ظرفيت ­آدمي محدود است، به حکم عقل بايد تنها به مهم ترين و مفيدترين علوم پرداخت و درصدد کسب آنها برآمد؛ از اين رو دسته اي از علوم و آگاهي ها براي انسان مفيد نبوده و اگرچه به کسب مجموعه اي از دانستني ها مي انجامد، اما در مقايسه با مسائل اصلي و کلي، پيگيري آنها نه تنها سودي نداشته که ممکن است سبب اتلاف وقت و آسيب زا باشد. در روايت آمده که رسول خدا (صلي الله عليه و آله و سلم) وارد مسجد شدند و مشاهده کردند که جماعتي گرد مردي جمع شده اند. فرمودند: چه خبر است؟ گفتند: اين شخص علامه است. پيامبر فرمود: منظور از علامه چيست؟ گفتند: داناترين مردم به دودمان عرب و حوادث ايشان و نيز به روزگار جاهليت و اشعار عربي است. حضرت فرمودند: اين ها علمي است که نادانش را زياني ندهد و عالمش را سودي نبخشد...[4] در روايت ديگر نيز آمده که رسول خدا- از علم بي فايده (علم لاينفع) به خدا پناه برده اند.[5]
اين سخنان، اشاره به مباحثي دارد که پرداختن به آنها مانع از پرداختن به مسائل مهم و اساسي خواهد شد و از اين رو به بروز آسيب هايي منتهي مي شود؛ مسائلي که نه تنها ثمرۀ عملي ندارد، بلکه پرداختن به آنها، اذهان خانواده منتظر را به مسائل غيرضروري و انحرافي هم مي کشاند.

براي نمونه، پرداختن به مباحثي چون مکانِ زندگي امام (عجل الله تعالي فرجه الشريف) در عصر غيبت، جزئيات مربوط به ازدواج و خانواده ايشان، اصرار بر ملاقات و ديدار امام (عجل الله تعالي فرجه الشريف) در اين زمان و پيگيري جزئيات مربوط به سلاح و ادوات جنگي و شکل و شمايل ياران و دشمنان ايشان و مسائلي از اين قبيل، فرهنگ انتظار را از روح اصلي خود ـ که بر اساس معرفت امام و اراده الهي در هدايت تاريخي بشر شکل گرفته ـ جدا مي کند؛ حال آنکه در هيچ روايتي از معصومان به شناخت اين مسائل و اصرار در پرداختن به آنها اشاره نشده است و برعکس به لزوم کسب معرفت نسبت به امام و ارتقاي بصيرت نسبت به فتنه ها و شرايطي که در زمان غيبت به وجود آمده، تأکيد شده است.


6. کوتاهي در ارتباط با علماي دين
با غيبت آن وجود لطيف آسماني، فترت و فاصله اي از حجت الهي به وجود آمد. اين فاصله به دنبال خود حيرت زايي خواهد داشت و خانواده­ های منتظر را در گرداب و سرگردانی ها به بازي خواهد گرفت و تا سرحد تهاجم (فتنه ها) خواهد کشاند؛ به گونه اي که انبوه فتنه ها، او را به حصار خود در خواهد آورد و به بند خواهد کشيد و تا او را به تاريکي ها و يأس نکشاند، آرام نگيرد.
خانواده­ ها بايد با مشورت عالمان در عصر غيبت، ضمن کسب بصيرت و آگاهي، به روشنگريِ فرزندان خويش همت گمارند، قبل از آن که منحرفانِ کژ انديش، دل و فکر آنها را بربايند. بدين‌سان، نظام راهبردي خانواده ديني در عصر غيبت، بر اساس تکليف آنان شکل مي گيرد. به تعبير امام صادق (عليه السلام) : «بادِرُوا أولادَکم بِالحَديثِ قَبلَ أنُ يَسبِقکُم إليهمِ المُرجِئه[6]؛ بشتابيد به سوي فرزندانتان، قبل از آنکه گروه منحرف از شما پيشي بگيرند (و فرزندانتان را منحرف کنند).»
نتیجه :
1. برخي گمان میبرند قبل از ظهور حضرت حجت (عجل الله تعالي فرجه الشريف )، هر تلاش و کوششي نسبت به اصلاح امور و مقابله با ظلم و فساد بي نتيجه بوده و از اين رو نبايد نسبت به اين گونه بي­ عدالتی ها حساسيتي نشان داد.
2. نمي توان معتقد شد که راه تحقق ظهور حضرت، گسترش ظلم و جور است و بر اين اساس بايستي با ترويج ظلم و فساد به استقبال ظهور شتافت.
3. خانواده­ ها بايد با مشورت عالمان در عصر غيبت، ضمن کسب بصيرت و آگاهي، به روشنگري فرزندان خويش همت گمارند، قبل از آن که منحرفانِ کژ انديش، دل و فکر آنها را بربايند.

 

منابع:
_________________________________
1. يأبي الله الا ان يجري الامور باسبابها شرح اصول کافي، ج 3، ص 178.
2. الغيبه نعماني، ص 284؛ بحارالانوار، ج 52، ص 358.
3. من ‏لايحضره‏الفقيه، ج 4، ص 177.
4. الكافي، ج 1، ص 33.
5. کنزالفوائد، ج 1، ص 385؛ مستدرك‏ الوسائل، ج 5، ص 70.
6. فروع كافي، ج 4، ص 47، روايت 5.

 

 

 

پدید آورنده: سيد محمد ميرتبار
مدرس دانشگاه و پژوهشگر مهدوي
نشریه امان

نظر شما :