مرکز مجازی مهدویت

آسيب‌ هاي اعتقادي خانواده منتظر (1)

مقدمه:

در نگاه اسلامي، انسان اشرف مخلوقات است و بر بيشتر مخلوقات کرامت و برتري دارد[1]، خليفه خدا بر روي زمين است[2]، به بهترين شکل آفريده شده و از بدو تولد پاک و خدا خواه است[3]؛ از اين رو انسان می بايست به اين وضعيت ايده آل استمرار بخشد و از هر عاملي که به اين وضعيت آسيب مي رساند، دوري کند. بر همين اساس، بخش وسيعي از آموزه هاي ديني و اسلامي، درصدد حفظ اين وضعيت مطلوب براي انسان است و بخش ديگري از آن، به آسيب هايي که به اين وضعيت وارد شده و راه هاي جبران آن مربوط مي گردد.
اولين جامعه انساني در قالب يک نهاد خانوادگي، توسط حضرت آدم و حوا عليهم السلام تشکيل شد که در بهترين وضعيت معنوي به سر مي برد و تا آن هنگام که به عبوديت خداوند سرسپرده بود، از آن وضعيت بهره مند بود. ماجراي حضرت آدم و حوا و حضور ايشان در بهشت، از بُعد آسيب شناسانه حيات انسان در فرد، اجتماع و هستي حکايت مي کند؛ چون با بروز آسيب نافرماني در وضع عبوديت، زندگي آنها دچار مشکل شده و خروج آدم و هوا از بهشت رخ مي دهد.
بر اين اساس، مي توان به اهميت آسيب شناسي براي محافظت از حيات معقول و ديني انسان اشاره کرد.

هدف از آسيب شناسي
آگاهي از آسيب هايي که ممکن است در آينده واقع شوند، باعث افزايش توان انسان در مواجهه با آنها شده و سهم بزرگي در دور شدن از آنها و استمرار وضعيت سلامت دارد. بر اين اساس، کسب آگاهي و شناخت از پيشگويي هاي معصومين (عليهم السلام) درباره آسيب هايي که خانواده ها در زمان غيبت به آن دچار مي شوند، باعث مي شود تا ضمن درک بهتر از دوران سخت و سرنوشت ساز غيبت و فهم عمق ابتلا و سختي آزمايش، بيشترين تلاش ممکن در جهت کاستن از آن آسيب ها و در امان ماندن از آنها انجام پذيرد و فاصله عصر غيبت تا زمان ظهور به بهترين شکل سپري شود.

اصطلاح شناسي خانواده
خانواده از نگاه ديني مجموعه اي از افراد هستند که وظيفه دارند تحت سرپرستي پدر خانواده در مسير رضايت ولي خدا، خود را رشد دهند و در برخورد با محيط اطراف، نه تنها از خود پاسداري نموده، بلکه براساس باورهاي آسماني، در رشد و شکوفايي خود و جامعه تأثيرگذار باشند. خانواده مي تواند با التزام عملي به اصول اعتقادي، زمينه ساز جامعه فردا باشد.
جامعه امروز، جامعه اي باز است. جامعه باز جامعه اي است که عوامل تأثيرگذار در آن، به خصوص خانواده، به شدت گسترده و متفاوت است. رسانه ها، مدارس، افراد جامعه و باورهاي اجتماعي مردم، هر يک حامل پيامي براي خانواده هستند که برخي قصد دارند نظام و ساختار اين نهاد ارزشي را يا مخدوش نمايند و يا در حرکت رو به رشد آن، کاستي و کندي ايجاد نمايند. در چنين شرايطي بايد اولاً: خانواده اهداف بلند خويش را پيگيري نمايد و ثانياً: مقاومتي را در اعضا به وجود آورد تا آنها در مقابل آسيب ها، ايستادگي نمايند.
چنين خانواده اي است که با درک حضور ولي خدا در متن زندگي، سعي دارد که رفتار خويش را با رضايت ولي خدا هماهنگ کند و خود را در مسير اهداف آن يار غايب از نظر به شکوفايي برساند، تا نه تنها در مقابل شياطين جني و انسي مقاوم باشد که آنها را نيز در مسير حق رهبري نمايد.
خانواده منتظر، خانواده اي از شيعيان و معتقدين به مذهب دوازده امامي است که در عصر غيبت واقع شده و اعضاي آن در انتظار ظهور حضرت مهدي (عجل الله تعالي فرجه الشريف) به سر مي برند. يعني پيوسته چشم به راه موعود مي باشند؛ همچون مادري که فرزندش به سفر رفته و از او بي خبر است، هر لحظه نگاهش به درِ خانه است. خانواده اي که التهاب و نگرانيِ خاص فرد منتظر را ندارد، خانواده اي منتظر نيست. البته احساس انتظار، دردمندي، التهاب، سوز و گداز، و شور و حال خاص خودش را به همراه داشته باشد، اما به هرحال اين احساس، يک احساس بسيار زيبا و دوست داشتني است و رنجِ انتظار هم رنجي شيرين و گواراست.
به سخن ديگر، خانواده منتظر خانواده اي است که در سير تاريخي و حرکت اجتماعي خود، چشم اندازي روشن را مي بيند که در آن، به تمامي خواسته هاي انساني و ايده هاي ديني خود خواهد رسيد.
خانواده منتظر، شکل تکامل يافته خانواده اسلامي و شيعي است که بايد الگوي ساير خانواده هاي اسلامي قرار گيرد. البته ممکن است همين خانواده در حوزه اعتقادات، با آسيب هايي روبه رو شود که به دو مورد از آنها اشاره مي شود:

1. برداشت انحرافي از مفهوم غيبت
يکي از آسيب هاي مهم که به شدت خانواده هاي منتظر امام زمان (عجل الله تعالي فرجه الشريف) را تهديد می کند، برداشت نادرست از مفهوم غيبت است. با توجه به وضعيتي که در زمان غيبت کبري وجود دارد و امام معصوم از دسترس خانواده ها بيرون است، آسيب هايي براي خانواده، منتظر به وجود مي آيد که يکي از اين آسيب ها فرض کناره گيري امام از جامعه انساني است. در چنين فضايي ممکن است تصور شود که امام به جغرافياي ديگري از عوالم مهاجرت کرده و در هنگامه ظهور، از آن عالم برمي گردد.
طبق اين انحراف، رابطه امام با مردم و حتي جهان هستي به کلي قطع مي باشد. اين در حالي است که بنا به روايات اهل بيت امام (عجل الله تعالي فرجه الشريف) در زمان غيبت زنده است، در ميان مردم رفت و آمد می‏ كند، به بازارهايشان می‏ رود و بر فرش‏هايشان قدم می ‏نهد؛ ولي او را نمي‏ شناسند. از اين رو تمام برداشت هايي که چگونگي حضور حضرت در زمان غيبت کبري را به چيزي غير از اين برداشت روايي تفسير می کنند، به عنوان تحريف اين مسئله شناخته می شود.

2. برداشت انحرافي از مفهوم انتظار
از جمله مفاهيمي که از آن، برداشت‏هاي مختلفي در آموزه هاي مهدوي شده است، انتظار ظهور مهدي موعود (عجل الله تعالي فرجه الشريف) است. به واسطه همين تعدد برداشت ها و اختلاف تفاسير، امکان بروز آسيب ديگري براي افراد و خانواده منتظر به وجود مي آيد، که در آن، مفهوم انتظار از معناي اصلي خود تهي شده و معناي ديگري از آن برداشت شود.
انتظار از يک سو به معناي چشم به راه بودن، و آماده شدن است و از سوي ديگر به درنگ در امور، مراقب بودن و استقامت ورزيدن تفسير می شود. به عبارت ديگر، انتظار در يک جا به معنای توقف و درنگ و يا مهمل گذاشتن تلقي می شود و در جايي ديگر، به معناي مهيا شدن، توقع، تجهيز و آماده باش که اين دو معنا، در روايات نيز به چشم مي خورد.
در انتظاري که به معناي درنگ و توقف است، افراد خانواده دست روي دست مي گذارند و با تحمل وضعيت فعلي، هيچ گونه مسئوليت ديني را براي قيام نمي پذيرد؛ چرا که برقرار ساختن حکومت همه جانبه را وظيفه امام دانسته و خودشان را در برابر هيچ تلاش و کوششي مسئول نمي دانند. ولي در انتظار فعالانه و سازنده، که مايه حرکت، پويايي، عمل و آمادگي است، خانواده منتظر در صدد است تا با آمادگي يافتن براي ظهور، به نزديکي آن کمک کند و از طريق اصلاح مداوم، گام به گام به وضعيت ايده آل نزديک گردد.
آنچه در اين رابطه از روايات اسلامي برداشت مي شود، گوياي آن است که انتظار يک عمل و يک اقدام است؛ و به يک حالت روحي و رواني محدود نمي گردد.

نتیجه :
در واقع وظيفه خانواده منتظر، تطبيق خواست و اراده خود با خواست و اراده الهي است و در اين مسير همواره مي بايست در برابر اراده الهي تسليم بوده و منتظر تحقق اراده الهي باشند.
در طرف مقابل، دسته اي ديگر از روايات که به زمينه سازي ظهور مربوط مي شوند و بر ابعاد مثبت انتظار تأکيد مي کنند و به حوزه اراده انساني مربوط مي شوند، گوياي اين مهم هستند که اگر چه خواست خداوند بر غيبت امام تعلق گرفته است، اما خانواده هاي مؤمن مي بايست با حفظ اعتقاد صحيح خود و رعايت عفت و تقوي، به انجام واجبات و ترک محرمات فردي و اجتماعي بپردازند و از زير بار اين مسئوليت بزرگ شانه خالي نکنند. جمع بين اين روايات، نه تنها به فهم عميق تر آموزه انتظار کمک مي کند، بلکه فرد و خانواده منتظر را از آسيب هاي موجود در اين زمينه، مصون مي دارد.

 

منابع:

 _________________________
[1]
. (وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلي كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلاً)؛ سوره اسراء.
[2]
. (وَ إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَهِ إِنِّي جاعِلٌ فِي الأْرْضِ خَلِيفَهً)؛ سوره بقره/31.
[3]
. الکافي، جلد2، ص 12.

 

پدید آورنده: سيد محمد ميرتبار
مدرس دانشگاه و پژوهشگر مهدوي
نشریه امان

کلمات کلیدی :
سید محمد میرتبار

نظر شما :