مرکز مجازی مهدویت
دوشنبه 28 آبان 1397

آرمان امامت و مهدويت از منظر صحيفه سجاديه

دعا، نردبان تقرب به سوي خداي سبحان و نهر هميشه جاري شستشو دهنده گناهان آدميان است. دعا ارتباط آگاهانه، خالصانه و خاشعانه با پروردگار است.
دعا قبل از آن كه ابزار زندگي باشد، ابزار بندگي است و بيش از آن كه خواهش تن را ادا كند، حاجت دل را روا مي كند و برتر از آن كه سفره نان را فراخي بخشد، گوهر جان را فربه مي كند.
در بوستان نيايش و دعا، صحيفه سجاديه امام سجاد عليه السلام جذبه خاص خود را دارد، اين كتاب از طرف دانش مندان برجسته ما أخت القرآن [1] انجيل اهل بيت عليهم السلام و زبور آل محمد صلي الله عليه و آله [2] لقب گرفته است. جالب آن كه مولّف تفسير طنطاوي پس از دريافت نسخه اي از اين كتاب در قاهره چنين مي گويد:
اين از بدبختي ماست كه تاكنون بر اين اثر گرانبهاي جاويد كه از مواريث نبوت است، دست نيافته بوديم، من هر چه در آن مي نگرم، آن را از كلام مخلوق برتر و از كلام خالق پائين تر مي يابم [3]
دوره اي كه امام سجاد عليه السلام در آن زندگي مي كرد، دوراني بود كه ارزش هاي ديني دستخوش تحريف و تغيير قرار گرفته بود، در سايه چنين شرائطي كه تربيت ديني مردم تنزّل كرده و ارزش هاي جاهلي احياء شده بود، حضرت در صدد پيوند مردم با خدا به وسيله دعا بود، از ديدگاه حضرت دعا يك بعدي نيست كه فقر مادّي را در نظر بگيرد و يا نياز معنوي را، بلكه دعا به طور كلي از جامعيت خاصي برخوردار است، هم دنيايي است و هم آخرتي، هم نيازهاي معنوي را مطرح مي كند و هم خواسته هاي مادّي را.
امامت در صحيفه سجاديه
از شيوه هاي تبليغي و مبارزاتي امام سجاد عليه السلام تبيين معارف اسلام در قالب دعا است. يكي از مضامين مهم سياسي ـ ديني صحيفه، طرح مسئله امامت است، مفهوم امامت به صورت يك مفهوم شيعي، كه علاوه بر جنبه احقّيت براي خلافت و رهبري، جنبه هاي الهي عصمت و بهره گيري از علوم انبياء و مخصوصاً حضرت رسول اكرم صلي الله عليه و آله را در حدي والا نشان مي دهد. بازكاوري مفهوم امامت در صحيفه سجاديه از دو سو حائز اهميت است از يك سو معرفت حقيقي به امام جز از راه امام ممكن نمي باشد و از سويي ديگر نياز هر چه بيشتر ما به شناخت جايگاه امامت امام است كه امروز امام زمان ما حضرت ولي عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف مي باشد.
1. پيامد هاي غصب خلافت
به راستي چه كسي است كه صداي آن حضرت را در كلمات استوار صحيفه سجاديه و با ديده حق بين در نيابد كه چه كسي شايسته خلافت الهي است. حضرت مي فرمايد:
خداوند اين مقام ارجمند كه از آن جانشينان و برگزيدگان توست و اين مرتبه امناء تو كه از درجات بلندي است كه به آنان اختصاص داده اي مورد غصب و دستبرد قرار گرفته است، ... و سرانجام برگزيدگان و جانشينان تو مغلوب و مقهور و مورد غضب قرار گرفتند و مي بينند كه فرمان تو تبديل يافته و كتاب تو مورد دستبرد قرار گرفته و احكام تو از راههاي شريعت تو منحرف گشته و سنت هاي پيامبرت ترك شده است .[4]
حضرت عليه السلام در اين فراز ضمن اشاره به غصب مقام خلافت توسط دشمنان اهل بيت عليهم السلام، تغيير احكام الهي، مهجوريت و دستبرد به قرآن و ترك سنت هاي پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله را از پيامد هاي غصب مقام امامت برمي شمارد.
2. اختصاص امامت به فرزندان رسول خدا صلي الله عليه و آله
امام سجاد عليه السلام در دعاهاي خويش بر ولايت پيشوايان از اولاد رسول خدا صلي الله عليه و آله كه استوارترين اركان هدايت و محكمترين دستگيره هاي ايمان است؛ تاكيد مي كند:
رب صل علي اطائب اهل بيته الذين اخترتهم لامرك و جعلتم خزنته علمك، و حفظه دينك، و خلفائك في أرضك .[5]
پروردگارا! بر پاكيزگان از خاندان پيامبر صلي الله عليه و آله درود فرست؛ آنان كه براي امر دين انتخابشان كرده اي و ايشان را خزانه دار علمت و حافظان دينت و جانشينان خويش در زمين، قرار داده اي .
3. امامان، گنجينه داران معارف قرآن
اللهم فكما جعلت قلوبنا له حمله، و عرفتنا برحمتك شَرَفَهُ و فضله، فصل علي محمد الخطيب به، و علي اله الخزّان له [6]
بارالها! آن گونه كه قلب هاي ما را حامل علوم قرآن قرار دادي و فضل و شرافت قرآن را به لطف خويش به ما شناساندي بر محمد صلي الله عليه و آله كه هماره زبانش به قرآن گويا بود، درود فرست، و همچنين بر خاندان محمد صلي الله عليه و آله كه گنجينه داران قرآن و علوم قرآنند .
4. خاندان پيامبر صلي الله عليه و آله پاكيزگان از گناه
و طهّرتهم من الرّجس و الدّنس تطهيرا بارادتك [7]
پروردگارا! خاندان پيامبرت را به اراده خويش از هر پليدي و ناپاكي منزّه ساختي .
5. تداوم امامت در همه زمان ها
خدايا تويي كه دينت را در هر دوره اي به وسيله پيشوايي كه او را براي بندگانت راهنما و در شهرهايت مشعول هدايتي قرار دادي، تأييد و كمك كردي، پس از آن كه پيمان وي را به پيمان خود، پيوسته و او را سبب خشنودي خويش گردانيدي و فرمانبردي از او را واجب ساختي و از مخالفت فرمان او مردم را بر حذر داشتي و به امتثال فرمان او و ترك منهيّاتش دستور فرمودي و به اين كه كسي از او پيشي نگيرد و از او پس نماند، فرمان دادي .[8]
از اين فراز دعاي امام سجاد عليه السلام فلسفه ضرورت تداوم امامت و رهبري ديني استفاده مي شود، زيرا به فرموده آن امام بزرگوار، هر روزگاري نيازمند پيشوا و امامي الهي است. و آن رهبران بايد منتسب به خداوند و تأييد شده از سوي او باشند تا بتوانند با نور هدايت خويش خلق را به سوي ارزش هاي ديني دعوت كنند.
6. آرمان انتظار
خداوندا به وسيله وليّ خويش (آن امامي كه در هر زمان است و زمان خالي از او نيست) كتاب و قوانين و شرايع و سنت هاي رسولت صلي الله عليه و آله را برپادار و به واسطه او آن چه را از نشانه هاي دينت كه ستمكاران آن ها را نابود كرده اند، دوباره احيا كن و به واسطه او تعرض ستم پيشگان نسبت به راهت را از ميان بردار و مشقت و سختي طريقت را توسط او برطرف ساز.[9]
7. سلام و درود الهي بر منتظران
اللهم وصل علي اوليائهم المعترفين بمقامهم، المتبعين منهجهم، المقتفين اثارهم، المجتهدين في طاعتهم، المنتظرين أيامهم، المادّين اليهم أعينهم، الصلوات المباركات الزاكيات النّاميات الغاديات الرائحات .[10]
خداوندا درود فرست بر دوستان امامان كه معترف به مقام والاي آن هايند و راه آن ها را مي پيمايند و در پي آثار آن ها مي رورند ... و در طاعت آن ها مي كوشند و در انتظار روز حكومت آن ها هستند و چشم اميد به سوي آنان دارند، درودهايي مبارك و پاك و فزاينده در بامداد و شامگاه .
امام سجاد عليه السلام حاكميت مقدس معصومان عليهم السلام را به نسل ها با زبان نيايش تعليم داده و تلقين كرده است و ميام محبت و عمل و آرمان پيوندي ژرف پديد آورده است. حضرت اگرچه به تجهيز قواي رزمي عليه حاكميت هاي جائز زمانش نپرداخته ولي در تعاليم خود بنيان انديشه ظلم ستيزي و اعتقاد به حاكميّت دين و ضرورت رهبري پيشواي الهي را پي ريخته است.

_______________________________
[1] . شيخ آغا بزرگ، الذريعه الي تصانيف الشيعه، الطبعه الثانيه، بيروت، دارالاضواء، 1378هـ ق، ج15، ص18.
[2] . سيد عليخان مدني، رياض السالكين في شرح صحيفه سيد الساجدين، مقدمه عبدالرزاق الموسوي المقدمه، قم، دارالشبستري للمطبوعات.
[3] . صحيفه سجاديه، ترجمه صدر الدين بلاغي، تهران، دارالكتب الاسلاميّه، مقدمه، ص37.
[4] . همان، دعاي48، فراز9: اللهم ان هذا المقام لخلفائك و أصفيائك و مواضع أمنائك في الدرجه الرفيعه للتي اِخْتَصَصْتَهُمْ بها قد ابْتَزُّوها، ... يرون حكمك مبدلا و كتابك منبوذا، و فرائضك مُحّرّفهً عن جهات أشراعك، و سنن نبيك متروكه .
[5] . همان، دعاي 47، فراز56.
[6] . همان، دعاي42، فراز6.
[7] . همان، دعاي47، فراز56.
[8] . همان، دعاي47، فراز60: اللهم انك أيدت دينك في كل اوانٍ بامام اقمته علما لعبادك، و مناراً في بلادك بعد ان وصلت حبله بقبلك، و جعلته للذريعه الي رضوانك، و افترضت طاعته، و حذّرت معصيته، و أمرت امتثال اوامره، و الانتهاء عند نهيه، و الّا يتقدمه متقدم و لا يتأخر عنه متأخر .
[9] . همان، دعاي47، فراز62: و أقم به كتابك و حدودك و شرائعك و سنن رسولك ـ صلواتك اللهم عليه و آله ـ و اَحي به ما اماتَهُ الظالمون من معالم دينك و اجْلُ به صداءَ الجور عن طريقتك و أبن به الضّراء من سبيلك و أزل به الناكبين عن صراطك و امحق به بغاه قصدك عوجاً.
[10] . همان، دعاي47، فراز64.

پدیدآونده: امير محسن عرفان