مرکز مجازی مهدویت
جمعه 3 آذر 1396

چرايي پيدايش آسيب «تطبيق گرايي» در آموزة مهدويت

تصور ما از عوامل و علل پيدايش آسيب تطبيق گرايي ، نقش مهمي در انتخاب ابزارها، شيوه ها و روش هاي مبارزه با آن دارد.
آسيب تطبيق گرايي، به يک باره رخ نمي نمايد؛ بلکه زمينه هاي فکري، سياسي، اجتماعي در پيدايش آن، اثر گذارند. ما در عرصه احياي دين، با دو تشخيص فوق العاده مهم روبرو هستيم؛ تشخيص درد و تشخيص درمان. بنابر اين براي درمان، ابتدا بايد درد را بشناسيم. در بحث مهدويت نيز تا چرايي و چگونگي پيدايش مدعيان، به خوبي تحليل نشود، نمي توان تصويري روشن و تفسيري جامع از شيوة مبارزه با آن ارائه داد. در کاوش ابتدايي، مهم ترين عوامل پيدايش آسيب تطبيق گرايي را مي توان اين گونه نام برد:

1ـ ظهور افراد غير متخصص در عرصه بيان و بلاغ آموزه مهدويت
تدريس، تأليف و پژوهش در حوزه مطالعات مهدوي از عهده هر فردي بر نمي آيد. تنها کساني مي توانند عهده دار هدايت ديگران شوند که خود، در مسير هدايت، گام نهاده و به هدايت رسيده باشند؛ چرا که در غير اين صورت، فرجامي جز گمراهي متصور نخواهد بود. زماني انديشه مهدويت، زماني ره به مقصود مي رساند که کساني عهده دار آن شوند؛ که هدايت الهي را درک کرده و از دين و دانش، بهره کافي داشته و در عمل به آن ملتزم باشند. از اين روست که نه عالمان بي عمل و نه جاهلان بي خبر از شيوه صحيح دعوت افراد به آموزة مهديت، نمي توانند به ترويج اين آموزه بپردازند. اگر عوام جاي عالمان بنشينند ـ از آن جا که تحريف، تدريجي است، نه دفعي ـ زيادت و نقصان از حيث کمي، و تحليل و تفسير به رأي هاي خطرناک از حيث کيفي، آرام آرام در حوزة مطالعات مهدوي پديد مي آيد.

2ـ عدم بصيرت مهدوي

عصر غيبت با چالش هاي فترت ، حيرت ، فتنه و يأس همراه است. از همين رو است که بلوغ اجتماعي به عنوان کانوني ترين و پايه اي ترين مسأله عصر غيبت، بر شمرده مي شود. شيعيان در عصر غيبت وظيفة سترگي به عهده دارند. در جهت پالايش فرهنگ مهدوي بکوشند و معارف عرضه شده را باز خواني و تحليل کنند تا از يک طرف ناب بودن و خلوص و از طرف ديگر، توانمندي و حماسه سازي هرگز از سيماي فرهنگ مهدوي زدوده نشود.
بصيرت، هوشياري و بيداري بايستي مبناي کار خواص قرار گيرد تا از يک طرف، انديشه مهديت مهجور نگردد و از ديگر سو، به بهانه ترويج آموزه مهدويت، دروغ گفتن، صواب تلقّي نشود.
گرايش به مباحث غير ضروري و انحرافي، ناشي عدم درک صحيح از آموزة مهدويت است. طبعاً در اين حالت، پاي فشردن بر شاخص هاي حيات طيبّه و حق مدار ماندن و به دام بدعت ها گرفتار نيامدن، امر شگرفي است که جز با برخورداري از ارادة پولادين و بصيرت مهدوي امکان نخوهد يافت.

3ـ عدم تبيين نقش، جايگاه و مسئوليت علما و خواص در احياء و نشر فرهنگ مهدويت
حوزه هاي علميه شيعي، جامع علم، معرفت، ايمان عالمانه و اخلاق مؤمنانه هستند. مطالعه اي تاريخي نشان مي دهد که نقش آفريني هاي اين مؤثرترين نهاد شيعي، پس از شکل گيري عصر غيبت، فراتر از نهادي صرفاً آموزشي بوده است. از اين رو، به بيراهه نرفته ايم اگر ادعا کنيم که حوزه هاي شيعي، در يک معنا، مرزهاي شيعه در عرصه هاي مختلف علمي، اعتقادي، سياسي و اجتماعي هستند. و به اين ترتيب، کارکرد اصلي آنها، نمايندگي هويت شيعي و بسط و توسعه پيوسته و مداوم آن در طول تاريخ است.
دفاع از آموزة مهدويت، بزرگ ترين رسالت حوزه هاي علميّه و خواص ديني جامعه است؛ زيرا گوهر تابناک مهدويت نيز همانند تمامي سنّت هاي الهي در معرض تهديد، آسيب، تحريف و اسطوره پردازي است. از يک سو ناآگاهان براي جبران کم اطلاعي خود از اين واقعه، بر آن پيرايه هاي خرافي مي بندند و از سوي ديگر، دشمنان، مترصد تکه تکه کردن آنند. بر اين اساس، دفاع از مهدويت و تبيين درست آن، نيازمند همّت بزرگان حوزه و خواص جامعه است. طبيعي است که براي پاس داشت مهدويت، بايد به شناختي از جنس خود آن دست يافت و تبيين و تفسير کرد.

4ـ عالِم گريزي و ذوق گرايي

بي توجهي به عالمان ديني، زمينه حضور افراد غير متخصص را در حوزة مطالعات مهدوي مهيّا مي سازد. اين امر، زمينه قوت بخشيدن به جنبه هاي کشفي و ذوقي را مهيا مي سازد و به اين ترتيب، نه تنها استنباط هاي دروني و ذوقيات شخصي جاي بسياري از مسلّمات علمي مي نشيند، بلکه در مرتبه اي فراتر از آن قرار مي گيرد. و بدين ترتيب، عملاً امکان باز شناسي خرافات و اباطيل، از حقايق و معارف قطعي دين، از بين مي رود و زمينه ورود بي پرواي افکار ناصحيح در حوزه مطالعات مهدوي مهيا مي شود و اين، سرآغاز بسياري از ناروايي ها و پرده دري هاست.
5ـ رويکرد حداقلي، سطحي و عاطفي به آموزه مهدويت
آموزة مهدويت، خود، مقوله اي علمي است که بايد به شيوه اي تحقيقي مورد مطالعه قرار گيرد و به عرصه اي براي مباحثه و انديشه ورزي بدل شود. در روزگار ما، رمز گشايي صحيح و معتبر علمي در نصوص مهدوي، جاي خود را به شرح و بسط نکاتي ظاهري داده است که اگرچه گاهي به خاطر جذابيت ظاهري، توجه مخاطب را بر مي انگيزد، امّا به جاي عرضه درون مايه روايات، تنها برداشت هاي شخصي و ذوقي را به مخاطب، تحويل مي دهد.
از سويي ديگر، رويکرد عاطفي به آموزه مهدويت سبب مي شود که انگاره هاي عقلاني اين آموزه در حاشيه قرار گيرد و در نتيجه، مخاطب از کانون انديشه مهدويت، کم ترين بهره معرفتي و معنويتي را ببرد و اين، خود، دستمايه اي مي شود که هر کس، طبق ظرفيت و استعداد دروني خويش، از اين آموزه برداشت، و از ظرفيت هاي عاطفي مهدي باوران، سوء استفاده کند.

6ـ عوام زدگي
عوام زدگي يعني به جاهلان پيوستن و از جهل ها، خرافه ها و بي خردي هاي آنان، تأثير گرفتن و تعاليم هميشه زنده، تازه و جاودانه اسلام را اسير ذائقه تنگ و سليقه هاي منحط آنان ساختن و در نتيجه، از دست دادن نقش الگويي و هدايت گري مردم و در پس قافله حرکت کردن و به انحطاط گراييدن. تطبيق گ در فهم مهدوي خود، تابع خوشايند و برآيند عناصر و جريانات مردمي اند و در ذهن آنان، فهم عميق از اين آموزه، ناخود آگاه جاي خود را به رغبت مردم سپرده است!

7ـ عدم دشمن شناسي و احساس امنيت کاذب
دشمن شناسي از جمله محرک هاي تاريخ است. هر شخص يا مکتب و ملّتي، احساس خطر کند، به انگيزة دفاع از حيات و هستي خود قيام خواهد کرد. آموزة مهدويت نيز مشمول اين سنّت است؛ اما واقعيت اين است که عده اي هنوز تهديد هاي نو ظهور عليه آموزه مهدويت را درک نکرده اند.
بحران ها و چالش هايي که آموزه مهدويت با آنها دست و پنجه نرم مي کند، چندان کم نيستند. ماهيت آموزة مهدويت به گونه اي است که حقد و کينه دشمنان را بر مي انگيزد تا از هر فرصتي براي ضربه زدن به اين آموزه، بهره برند. تاريخ مؤيد اين مطلب است؛ از سوء استفاده بني اميّه و بني عباس گرفته تا پيدايش مدعيان دروغين، همه و همه نمونه هايي است از تلاش دشمنان براي ضربه زدن به آموزه مهدويت.
بديهي است که انتظار فرج، براي دشمنان اسلام و کساني که آزادي و آزادگي بشر را نشانه گرفته اند، مقوله اي است که بايد با آن مقابله کنند و طبيعي است که با افزودن پندارهاي نادرست به اين آموزه، فرصتي مي يابند تا اين پديده متعالي را قطعه قطعه و بشريت را از چنگ زدن به حبل متين آن، محروم کنند.
به راستي آيا با تطبيق غير عالمانه علايم و نشانه هاي ظهور به دشمنان مهدويت کمک نکرده ايم؟!

حرف ما اين است:

1. بديهي است که دوري جستن از نگاه سطحي و عاطفي به آموزه مهدويت، در کاستن سوء نظرها و اختلافات کاذب، مؤثر است و از سوي ديگر، افق معرفتي و متعالي آموزة مهدويت را بيش از پيش، رو به روي حقيقت جويان قرار مي دهد.
2. امروزه، اسلام و موعود بزرگش را خطرهايي جدي تهديد مي کند. آيا سرگرم شدن توانگران علمي به مسائل نازل علمي، نوعي غفلت از خطرهاي بزرگ، محسوب نمي شود؟
3. امروز، بيش از هر زمان ديگري، به درک و فهم آموزه مهدويت نيازمنديم و اين نياز، با گذشت روزها بيشتر هم مي شود. پرهيز از ظاهر گرايي و رفتن به سوي حقيقت، استحکام بخشيدن به تفکّري است که خودآگاهي را براي ما به ارمغان مي آورد.
4. کم دقتي در پاس داشت و تکريم آموزة مهدويت، ممکن است اين گوهر تابناک را در ديده و دل جامعه اسلامي، کم رنگ و واقعيت هاي آن را وهم آلود، اساطيري و حتي غير عقلاني جلوه دهد.
5. هر کس مهدي موعود عجل الله تعالي فرجه الشريف ، ظهور او و تحقّق حکومت جهاني را دوست مي دارد، بايد بيش از اين ها مراقب عملکرد خود باشد.