مرکز مجازی مهدویت
چهارشنبه 28 شهریور 1397

سوره نور و خانواده مهدوی

مقدمه:

سوره نور، سوره اي است که مباحث آن، عمدتاً پيرامون اخلاق و احکام خانواده و مقابله با ساختار شکنان خانواده است. دقّت در مفاهيم اين سوره، پرده از برخي از اسرار و زيبايي هاي ارتباط تنگاتنگ اين سوره با مباحث خانواده و سپس ارتباط مباحث خانواده با موضوع مهدويت بر مي دارد.

 
امام صادق (عليه السلام) عنايت ويژه اي به اين سوره داشتند و فراگيري آن را به ويژه براي دختران و زنان لازم مي شمردند و مي فرمودند:
«حَصَّنُوا أموالَکُم و فُروجَکم بتلاوَة سورَةِ النّور وَ حَصِّنُوا بِها نِساءَکُم فَإنَّ مَن أدمَنَ قِراءَتها في کُلّ يَومٍ أو في لَيلَةٍ لَم يَزنِ أحدٌ مِن أهلِ بَيتِهِ أبَداً...»؛ اموال و پاکدامني تان را با تلاوت سوره نور حفظ کنيد و با آن زنانتان را محافظت نماييد. پس هرکس بر خواندن آن هر روز يا هر شب مداومت داشته باشد، هرگز احدي از خانواده اش دچار عمل منافي عفّت نمي شود... [1] در اين سخن، امام صادق (عليه السلام)، از واژه «حَصِّنُوا» که از ريشة حِصن به معناي دژ و قلعه است، استفاده کرده اند؛ چرا که مباحث اين سوره، عمدتاً در موضوع حصن خانواده و دژ تربيتي محافظ انسان است. سپس مي فرمايند: اموال و پاکدامني خويش را با تلاوت اين سوره محافظت کنيد و اين نشان مي دهد که اوّلاً: يکي از آثار وضعي تلاوت اين سوره، تحت الحفظ قرار گرفتن اموال، اولاد و ناموس انسان از خطرات است و ثانياً: نشانگر ارتباط عميق اين سوره با حفظ نهاد خانواده مي باشد؛ چرا که محور مباحث اين سوره دربارة مباحث خانوادگي و پرهيز از آسيب هاي خطر آفرينِ استحکام خانواده است. در اين سوره مبارکه، چهارده مرتبه از واژه بيوت استفاده شده است. واژه بيت به پناهگاه شبانه انسان اطلاق مي شود و بات و بيتوته يعني شب را در مکاني به صبح رساندن و يا شب را با برنامه عبادي و هدف دار، صبح کردن. خداوند متعال کعبه را بيت الله و بيت العتيق نامگذاري کرد و از همگان خواست تا هنگام عبادت (بويژه در شب) به سوي آن توجه کنند. پس با توجه به معناي لغوي بيت، لازم است همة ما در خانه، داراي برنامه هدف دار براي زندگي باشيم.
در اين سوره، به بيوت الهي نبي اکرم (صلي الله عليه و آله و سلم) و اهل بيت اشاره شده است؛ چنانچه مي فرمايد: (فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللهُ أَن تُرْفَعَ...) در سوره احزاب خاندان پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم) به اهل بيت مشهور شدند و خداوند در مورد ايشان فرمود: (إِنَّمَا يُرِيدُ اللهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا)؛ همانا خداوند مي خواهد پليدي و گناه را از شما اهل بيت دور، و کاملاً شما را پاک کند. [2] در اين سوره، بعد از آيه معروف: (اللهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ...)؛ خداوند نور آسمان ها و زمين است و مَثَل نور او مانند چراغداني است... ، آمده است: (فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ)؛ (اين نور) در خانه هايي است که خداوند اذن داده رفعت يابند و نام او در آنها برده شود و صبحگاهان و شامگاهان در آنها تسبيح او گفته مي شود. [3] اين مسئله مي تواند بيناگر ارتباط تنگاتنگ آيه توحيد نور و آيه پس از آن ـ که سخن از بيوت اولياي الهي، به ميان آورده باشد و بدين سان رابطه عميق اصل توحيد با اصالت خانوادگي و خانواده داري را بيان مي کند.
با دقّت در مضامين اين سوره در مي يابيم که بيشترين حجم آيات آن مربوط به آسيب شناسي خانه و خانواده و راهکارهاي حقوقي و اخلاقي انسجام بخشي و عدم تخريب و فروپاشي نظام خانواده مي باشد. مباحث اين سوره، پيرامون مجازات زنا و تهمت به زنا، مذمّت اين گناه بزرگ، ملاعنه، ممنوعيت نگاه حرام، وجوب حجاب و عفاف، لزوم پوشش زينت زنان در برابر نامحرم، تأکيد بر ازدواج، استيذان،[4] نهي از اجبار زنان بر بي عفّتي و... است؛ امّا نکته بسيار مهمي که محل بحث ماست، اين است که خداوند پس از تبيين يک سلسله احکام خانواده، به طرح مسألة مهدويت پرداخته و مي فرمايد: (وَعَدَ اللهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا وَمَن كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ)؛ خدا به كسانى از شما كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده ‏اند، وعده داده است كه حتماً آنان را در اين سرزمين، جانشين [خود] قرار دهد؛ همان گونه كه كسانى را كه پيش از آنان بودند جانشين [خود] قرار داد و آن دينى را كه برايشان پسنديده است به سودشان مستقر كند و بيمشان را به ايمنى مبدل گرداند [تا] مرا عبادت كنند و چيزى را با من شريك نگردانند و هر كس پس از آن به كفر گرايد، آنانند كه نافرمانند.

در روايات، در تفسير اين آيه آمده است: «نَزَلَتْ في المَهديّ عجل الله تعالي فرجه الشريف»؛[5] اين آيه در باره حضرت مهدي (عليه السلام) نازل شده است. همچنين در زيارتي که از امام صادق (عليه السلام) درباره روز عاشورا وارد شده است، حضرت با اقتباس از اين آيه درباره زمان عدالت گستري امام زمان (عجل الله تعالي فرجه الشريف) مي فرمايند: «وَاجْعَل لهم أيّاماً مشهورةً وَ أيّاماً مَعلومةً کما ضَمِنتَ لِأولياءِکَ في کتابِکَ المُنزَل فَإنَّک قُلت: (وَعَدَ الله الّذين آمَنُوا مِنکُم...)، أللهمَّ أعلِ کَلِمَتَهُم يا لا إله الّا أنتَ، يا لا إله الّا انتَ، يا لا إله الّا أنتَ يا أرحم الراحمين»؛ خداوندا! براي ايشان (اهل بيت عليهم السلام) روزگاري معلوم و آشکار قرار بده، همانگونه که آن را در کتابت براي اوليائت تضمين کرده و فرموده اي: خداوند به مؤمنين از شما وعده داد... خدايا! اي آنکه جز تو معبودي نيست، امر ايشان را برتري بخش، اي مهربان ترين مهربانان. [6]
امتزاج و تربيت مباحث خانواده و سپس طرح آيه مهدويت در اين سوره بيانگر ارتباط تنگاتنگ فرهنگ انتظار و مهدويت با اصالت خانوادگي و استحکام بيان خانواده و توجّه به بيت مي باشد. انسان هاي صالح و تربيت يافته در خانواده هاي اصيل، شايستگي پذيرش ولايت و امامت پيشواي آسماني اي چون حضرت مهدي (عجل الله تعالي فرجه الشريف) را دارند؛ به همين دليل در نظام سياسي و فرهنگ علوي، يکي از ملاک هاي گزينش افراد شايسته، تربيت يافتن و برخاستن آنان از بيوت صالحه مي باشد؛ چنانچه حضرت علي (عليه السلام) در نامه اي به مالک اشتر فرمودند: «ثُمُّ الصَق بِذَوِي المُرُؤاتِ و الأحسابِ و أهل البيوتاتِ الصّالِحَةِ و السَّوابق الحَسَنةِ...»؛[7] ( در انتخاب کارگزاران خود) با آنان که خانواده دارترند و شخصيت حساب شده دارند و از خانداني پارسا و صالح و با سوابقي درخشانند، ارتباطي نزديکتر برقرار کن (و آنان را برگزين)

نتیجه:
به عبارتي مي توان نتيجه گرفت که اصالت هاي خانوادگي و رعايت احکام خانواده، چون ازدواج، کنترل چشم، روابط سالم خانوادگي، حيا و عفت، زمينه تحقق وعدة الهي و تشکيل حکومت جهاني آخرين ذخيره الهي را فراهم مي کند و کساني که لياقت و توانايي پاک زيستي و اداره يک خانواده را داشته باشند، لياقت مشارکت در اداره جهاني پاک و عاري از هر نوع ظلم و تباهي را نيز خواهند داشت.


منابع :
____________________________
[1]
. وسائل الشيعه، ج6، ص252.

[2]. سوره احزاب/33.

[3]. سوره نور/36.

[4]. اجازه خواستن هنگام ورود به خانه و رعايت حريم خانه.

[5]. بحار، ج51، ص53.

[6]. همان، ج98، ص311.

[7]. نهج البلاغه، نامه 53.