عوامل شکل گیری بدعت ها

خداوند متعال، انبياي الهي و بعد از آنان، امامان را به عنوان حجت، راهنما و دعوت کنندگانِ مردم به سوي حق تعالي، فرستاده است؛ اما همواره گرو هي بر اثر غفلت، جهل و عناد، از مسير توحيد منحرف شده، به دام شيادان و منحرفان افتاده اند.
در دوران ائمه عليهم السلام هم بحث بدعت ها و خرافات، دامنگير مسلمانان بود و اهل بيت عليهم السلام هم همواره بر اساس قرآن و سنت پيامبر اکرم صلي الله و عليه و آله و سلم، با اين بدعت ها مبارزه و روشن گري مي کردند.
در عصر حاضر هم با توجه به خلاء هاي معنوي و نيازِ مردم به معنويت و مهدويت، عده اي به جاي اينكه مردم را به سوي خدا دعوت كنند، به سوي اشخاص سوق مي دهند؛ يا با دادن دستوراتي كه بر خلاف تعاليم اسلام و شرع است، آنان را به سوي اموري دعوت مي كنند که انسان ها را از اخلاق، خرد و خردورزي جدا مي سازد.

بدعت چيست؟
بدعت در لغت، به معناي عمل بي سابقه و نو است و در اصطلاح، هر نوع تصرف در دين را گويند؛ به عبارت ديگر بدعت يعني: دستورات ديني را با توجه به شرايط خود كم و يا زياد کردن و در نهايت اين دخل و تصرف را جزو دين معرفي کردن و به خدا و پيامبر عليهم السلام و اهل بيت عليهم السلام نسبت دادن؛ يعني چيزي را كه ريشه در شريعت و دين ندارد، به دين اضافه شود. چنين عملي در شريعت نبوي ممنوع و بدعت گذار هم ملعون شمرده شده است، چنانكه پيامبر اسلام عليهم السلام مي فرمايد:
هر كس بدعتي گذارد و يا به بدعت گذار امكاناتي بدهد، به لعنت خدا و ملائكه و تمام مردم گرفتار مي گردد. [1]

خاستگاه هاي بدعت
هر چند اين عمل تحريم شده است، ولي باز کم نيستند کساني که بدعت گذاري مي کنند و جمع کثيري را به انحراف مي کشانند. پرسش اين است که چرا اين افراد با دين مردم بازي مي کنند و جامعه را به انحراف مي کشانند؟
1. عدم نگاه جامع به دين
در جامعه اي كه مردم به دين توجه دارند بايد مطالب ديني را با معرفت و بصيرت لازم و بر اساس مبناهاي عقلي و نظري بيان كرد و دين را، نه در بخشي از زندگي افراد، بلکه در تمام شئونات زندگي آنان لحاظ کرد. مسائل ديني بايد در تمام مراحل زندگي كاربردي باشد و انسان بفهمد كه دين در تمام امور براي او برنامه دارد. دين بايد با محوريت قرآن و عترت، روح حاكم بر جامعه و زندگي باشد، نه بخشي از جامعه و زندگي.
2. عدم تبيين و روشنگري مناسب از مطالب ديني توسط عالمان ديني
عالمان و دانشمندان، وظيفه دارند که مطالب را بر اساس مخاطبان، به خوبي تبيين كنند و ميدان دار مسائل ديني باشند و شبهات ديني را رصد كنند و پاسخ بگويند. اگر عالمان ديني فعال نباشند، نادانان مطالب را با بدعت و خرافه مي آميزند و جريان سازي مي کنند. پيامبر اسلام عليهم السلام مي فرمايد: وقتي در ميان امت من بدعت آشكار شد، دانشمندان و عالمان بايد علم خود را آشكار سازند، اگر آشكار نسازند لعنت خدا بر آنها باد .[2]
مقام معظم رهبري مي فرمايند: در كنار ترويج و تبليغ معارف اصيل ديني و اسلام ناب، بايد با خرافات مبارزه كرد. كساني دارند روز به روز خرافات جديدي را وارد جامعة ما مي كنند. مبارزه با خرافات را بايد جدي بگيريد، اين روش علماي ما بوده... .[3]
3. دخالت افراد غير متخصص در مطالب ديني و فاصله گرفتن كارشناسان مذهبي از مخاطب
امروزه، اگر در امور ديني، به افراد غير متخصص اجازة فعاليت داده شود و عرصه براي آنان باز باشد، با جلسات و امكانات متعدد، مسير اصلي دين را به انحراف مي كشانند، تصوير دين را وارونه مي كنند و دستاويز دشمنان اسلام مي گردند؛ مانند عوامل توليد مستند ظهور بسيار نزديك است كه با تعيين زمان ظهور و تطبيق دادن علايم ظهور، جامعة مهدوي را گمراه كرده بودند. عده اي نيز با ادعاي ارتباط با امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف، در پي بخششِ گناهان افراد (!) و دادن دستورات سير و سلوكي، ضمن انحراف افراد، روز به روز بر ادعاي خود مي افزايند. سيد عبدالرضا غرابات يکي از اين افراد است که به بهانة ارتقاي معنويت از سال 74 فعاليت هاي خود را آغاز کرد و در سال 78  ادعا کرد که شعيب بن صالح است، سپس مدعي شد سيد يماني است، بعد هم ادعاي امام زماني كرد و هر چيز حلال را حرام و حرام را حلال اعلام كرد، تا اينكه در سال 82 ادعاي خدايي هم کرد!
اگر افراد متخصص در عرفان و معنويت، مطالب معنوي و سير سلوك را به گونه اي طراحي و بر اساس مبنا ها بيان مي كردند و مطالب مرتبط با مهدويت و ظهور امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف، توسط كارشناسان بيان مي شد، عرصه براي اين شيادان باز نمي شد و کار به جايي نمي رسيد كه عده اي جريان مديريت امام زماني را مطرح کنند و استكبار هم در تحليل هاي خود جريان مهدويت و ولايت فقيه را مورد حمله خود قرار دهد.
4. عدم درک عميق دين
گروهي با بزرگ نماييِ برخي انحرافات و بدعت هايي كه عده اي عوام آن را مسلّم گرفته اند، آن را به اصل دين مربوط مي دانند. مثلا عده اي از روي جهل و عدم توجه به مباني دين و يا از روي عوام فريبي و هوا و هوس، جلساتي را برگزار مي كنند که جاي بسي تأمل و شگفتي است؛ مثلا برگزاري نماز جمعه و جماعت به امامت امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف و يا اضافه کردن نام امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف در اذان. از آن سو عده اي هم مثل وهابيان همين بدعت ها را به عنوان يك اصل اعتقادي، تحليل مي كنند و به كل مسلمانان و شيعيان اتهام مي زنند.
5. خيال پردازي و داستان سرايي هاي بي اساس
گروهي با اهداف شخصي و مادي و يا براي زدن ريشة دين، با توهم و خيال پردازي، داستان هايي از ملاقات با امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف مطرح مي كنند و از شخصيت هايي نام مي برند كه حتي وجود خارجي هم نداشته و اگر هم دارند، ادعايي نداشته اند.
اينان براي اينكه خودشان را بالا ببرند آن افراد را تا حد عارف، فيلسوف و به نوعي يك انسان آسماني مطرح مي كنند و داستان هايي از آنها بيان مي كنند كه جاي تأمل جدي دارد. گروهي هم با بيان مطالبي نظير افسانة جزيرة خضرا كه وجود خارجي ندارد، سعي در بيان مطالبي دارند كه خارج از مباني مهدويت است و يا با خواب و خيال، مكاني را مقدس معرفي مي كنند تا مردم به آنجا اقبال كنند.
به هر حال بايد بدانيم اگر جلوي اين بدعت گذاري ها گرفته نشود، روز به روز انحراف ها بيشتر خواهد شد.

چند يادآوري
1. دين بايد با محوريت قرآن و عترت، روح حاكم بر جامعه و زندگي منتظران باشد.
2. انسان منتظر نبايد دست از كسب معرفت و بصيرت بردارد و بايد رابطة خود را با عالمان ديني و متخصصان مهدويت جدي بگيرد و سعي در ارتقاي معرفت خود و جامعه داشته باشد.
3. انسان منتظر بايد در جاهليت مدرنِ علم سالاري، جاي خود را به خدا سالاري بدهد و غايت او بايد خدا محوري باشد.
4. انسان منتظر بايد مراقب باشد تا مبادا از روي جهل و غفلت، بدعتي در دين ايجاد كند و يا از بدعت گزاري حمايت کرده و باعث گمراهي ديگران شود، پيامبر اسلام صلي الله و عليه و آله و سلم مي فرمايد: كسي كه بازوي باز بدعت گذار را بپذيرد به ويران ساختن دين خود كمك كرده است .[4]
5. انسانِ منتظر نبايد هر چيزي كه مغاير مباني ديني و فاقد دليل است بپذيرد و اگر در موردي ترديد داشت، بايد از اهل فن و عالمِ ديني بپرسد.n

______________________________
[1]. وسائل الشيعه، حر عاملي، ج 29، ص 28؛ سنن ابي داوود، ج 2، ص 375.
[2]. بحارالانوار، ج 27، ص 65.
[3] . سخنراني در جمع روحانيان استان سمنان (17/8/1385).
[4]. سفينة البحار، ج 1، ص 63.

پدیدآونده: محمد رضا نصوري